Հոգեպատի ուղեղը․ ինչ ցույց տվեցին գիտնականների սկանավորումները
Ուղեղ, որը չի զգում ուրիշի ցավը
Պատկերացրեք, որ ձեր ուղեղի այն մասը, որը ստիպում է ձեզ ծամածռվել, երբ ինչ-որ մեկը ընկնում է, կամ ջերմություն զգալ գրկախառնություն տեսնելիս, պարզապես չի աշխատում այնպես, ինչպես մարդկանց մեծամասնության մոտ։ Հենց սա էլ գիտնականները հայտնաբերել են հոգեպատիկ գծեր ունեցող մարդկանց մոտ։ Իսկ արդյունքները շատ ավելի տեսանելի էին, քան որևէ մեկը սպասում էր։
Նեյրովիզուալիզացիայի կիրառմամբ նոր հետազոտությունը ցույց տվեց, որ հոգեպատիայի բարձր մակարդակ ունեցող մարդկանց ուղեղը կառուցվածքային և գործառական առումով տարբերվում է սովորական մարդկանց ուղեղից։ Ընդ որում, խոսքը հոլիվուդյան թրիլերներից հայտնի որևէ հազվագյուտ խանգարման մասին չէ․ հոգեպատիկ գծերը այս կամ այն չափով առկա են ընդհանուր բնակչության մոտավորապես յուրաքանչյուր 100 մարդուց 1-ի մոտ, իսկ գործարար և քաղաքական միջավայրում, որոշ տվյալներով, այդ թիվն ավելի բարձր է։
Ինչ հայտնաբերեցին գիտնականները
Հետազոտողները հայտնաբերել են ակտիվության զգալի նվազում ուղեղի մի քանի առանցքային գոտիներում, որոնք կապված են էմպատիայի և հույզերի մշակման հետ։ Առաջին հերթին տուժած են եղել՝
- Նուշանման մարմինը — հատված, որը պատասխանատու է վախի, տագնապի և այլ մարդկանց հույզերը ճանաչելու համար։ Հոգեպատների մոտ այն գրեթե «լռում է» այն իրավիճակներում, որտեղ մեզանից շատերի մոտ ակտիվ ազդակներ է տալիս։
- Վենտրոմեդիալ պրեֆրոնտալ կեղևը — գոտի, որը մասնակցում է բարոյական դատողություններին և որոշումների կայացմանը՝ հաշվի առնելով ուրիշների շահերը։ Հենց դա է օգնում մեզ «մեզ դնել ուրիշի տեղը»։
- Առաջային գոտկային կեղևը — յուրատեսակ ներքին «սխալների դետեկտոր», որը հոգեպատների մոտ սոցիալական և բարոյական երկընտրանքների դեպքում զգալիորեն ավելի թույլ է աշխատում։
Պարզ ասած՝ հոգեպատի ուղեղը սոցիալական տեղեկատվությունը մշակում է այլ կերպ՝ ոչ թե որովհետև մարդը «վատն» է, այլ որովհետև էմպատիայի և հուզական համազգացման համար պատասխանատու նեյրոնային շղթաները նրա մոտ այլ կերպ են ձևավորվել։
Հոգեպատիա և ինտելեկտ․ անսպասելի կապ
Հենց այստեղ է սկսվում իսկապես հետաքրքիր մասը։ Տարածված կարծիքի հակառակ՝ հոգեպատիան որևէ կերպ չի կապվում ցածր IQ-ի հետ։ Ավելին՝ որոշ հետազոտություններ հոգեպատիկ գծեր ունեցող մարդկանց մոտ արձանագրում են ավելի բարձր արդյունքներ ճանաչողական ճկունության և ռազմավարական մտածողության թեստերում։ Նրանք ավելի լավ են կենտրոնանում առաջադրանքի վրա, ավելի քիչ են շեղվում հուզական «աղմուկից» և սթրեսային պայմաններում ավելի արագ են որոշումներ ընդունում։
Սա բացատրում է, թե ինչու հոգեպատիկ գծերը անհամաչափ հաճախ են հանդիպում գործադիր տնօրենների, վիրաբույժների, իրավաբանների և ռազմական հրամանատարների շրջանում։ Սառնասրտորեն գործելու ունակությունը՝ չտրվելով խուճապին կամ խղճահարությանը, որոշ մասնագիտական համատեքստերում դառնում է մրցակցային առավելություն։
Սակայն մեդալի մյուս կողմն էլ կա։ Այդ նույն հուզական «հեռավորությունը», որը հոգեպատին օգնում է կոշտ բիզնես որոշում ընդունել, միաժամանակ զրկում է նրան սոցիալական ճանաչողության կարևորագույն գործիքից։ Հույզերը պարզապես «խանգարող աղմուկ» չեն․ դրանք արժեքավոր տեղեկատվություն են կրում աշխարհի և այլ մարդկանց մասին։ Մարդը, որը դրանք չի զգում, բառացիորեն կույր է սոցիալական իրականության որոշակի տիրույթում։
Ինչ է սա ասում ինտելեկտի մասին ընդհանրապես
Հետազոտությունը բարձրացնում է սկզբունքորեն կարևոր հարց․ ընդհանրապես ինչն է համարվում ինտելեկտ։ Ստանդարտ IQ թեստերը չափում են տրամաբանությունը, տեղեկատվության մշակման արագությունը, տարածական մտածողությունը։ Բայց դրանք գրեթե չեն անդրադառնում հուզական ինտելեկտին՝ հուզական տեղեկատվությունը ճանաչելու, հասկանալու և օգտագործելու ունակությանը։
Մինչդեռ հենց հուզական ինտելեկտն է մեծապես որոշում իրական կյանքում մեր որոշումների որակը, հարաբերությունների խորությունը և համագործակցելու ունակությունը։ Հոգեպատի ուղեղը, ըստ էության, բնական փորձ է, որը ցույց է տալիս․ բարձր «սառը» ինտելեկտը՝ առանց հուզական բաղադրիչի, տալիս է միանգամայն յուրահատուկ և ոչ միշտ շահավետ արդյունք։
Գործնական եզրակացություններ
- Գիտակցաբար զարգացրեք հուզական ինտելեկտը։ Գիտակցվածության պրակտիկաները, ակտիվ լսելը և սեփական արձագանքների շուրջ մտածելը բառացիորեն մարզում են ուղեղի այն գոտիները, որոնք հոգեպատների մոտ կիսով չափ են աշխատում։
- Մի շփոթեք սառնասրտությունը խելքի հետ։ Մարդը, որը «հուզականորեն չի արձագանքում», պարտադիր չէ, որ ավելի մաքուր մտածի․ նա կարող է պարզապես բաց թողնել կարևոր ազդակները։
- Հետևեք ձեր հուզական արձագանքներին որպես տվյալների աղբյուրի։ Տագնապը, անհարմարությունը, ինտուիտիվ «ինչ-որ բան այն չէ» զգացումը ձեր պրեֆրոնտալ կեղևի և նուշանման մարմնի աշխատանքն է։ Դրանք արժանի են ուշադրության։
- Թիմում ճանաչողական ոճերի բազմազանությունը ուժ է։ Հասկանալը, թե որքան տարբեր կերպ է կառուցված մարդկանց մտածողությունը, օգնում է ձևավորել ավելի արդյունավետ աշխատանքային խմբեր։
Հոգեպատի ուղեղը կինոյի հրեշ չէ։ Դա խոշորացույց է, որի միջոցով գիտնականները սկսում են ավելի լավ հասկանալ, թե ինչպես են կառուցված ինտելեկտը, էմպատիան և որոշումների կայացումը մեզանից յուրաքանչյուրի մոտ։ Եվ որքան շատ բան գիտենք դրա մասին, այնքան ավելի գիտակցված կարող ենք զարգացնել մեր սեփական ուղեղը՝ իր ամբողջ բարդությամբ։