Միջին տարիք․ ինչու է ուղեղը ճաք տալիս հենց հիմա
Միջին տարիքն այլևս կյանքի միջինը չէ․ այն դարձել է բեկումնային կետ
Երբևէ նկատե՞լ եք, որ ձեր 45-ամյա ծանոթները ինչ-որ... հոգնած տեսք ունեն։ Ոչ միայն ֆիզիկապես, այլ կարծես խորքից, ներսից։ Պարզվում է՝ սա ոչ պատահականություն է, ոչ էլ բնավորության թուլություն։ Նոր լայնածավալ միջազգային հետազոտությունը ցույց է տվել մի մտահոգիչ բան․ միջին տարիքի ամերիկացիները դարձել են ուղեղի առողջության համաշխարհային քարտեզի անոմալիան։ Նրանք ավելի միայնակ են, ավելի ընկճված և ճանաչողական գործառույթները կորցնում են ավելի արագ, քան զարգացած երկրների մեծ մասում իրենց հասակակիցները։ Սա պարզապես վիճակագրություն չէ․ սա ահազանգ է յուրաքանչյուրի համար, ով ցանկանում է տասնամյակներ շարունակ պահպանել մտքի սրությունը։
Ինչ ցույց տվեց հետազոտությունը
Գիտնականները համեմատել են տարբեր երկրներից՝ ԱՄՆ-ից, Մեծ Բրիտանիայից, Եվրոպայից և Ասիայից, միջին տարիքի հազարավոր մարդկանց տվյալները։ Ցուցիչները ներառում էին միայնության մակարդակը, դեպրեսիայի ախտանիշները, հիշողության որակը և ընդհանուր ճանաչողական առողջությունը։ Արդյունքները հիասթափեցնող էին․ 40-ից 60 տարեկան ամերիկացիները բոլոր հիմնական չափանիշներով զգալիորեն ավելի վատ ցուցանիշներ էին ցուցաբերում։
Հատկապես զարմանալի էր հիշողության տարբերությունը։ Մնեմոնիկ թեստերը ցույց տվեցին, որ միջին տարիքի միջին ամերիկացին հիշելու առաջադրանքները կատարում է ավելի վատ, քան նույն տարիքի եվրոպացի և ասիացի հասակակիցները։ Սա գենետիկա չէ․ սա միջավայրն է, կենսակերպը և համակարգային գործոնները։
Ինչո՞ւ հենց միջին տարիքը
Ուղեղը ստատիկ օրգան չէ։ Այն մշտապես փոխվում է, իսկ միջին տարիքը վերակազմավորման վճռորոշ շրջան է։ Նախաճակատային կեղևը սկսում է կորցնել իր ճկունության մի մասը, նեյրոպլաստիկության մակարդակը նվազում է, իսկ քրոնիկ սթրեսը, եթե այն տարիներով կուտակվել է, սկսում է տալ ֆիզիկապես չափելի հետևանքներ։
Հետազոտողները առանձնացնում են մի քանի հիմնական գործոն, որոնք ամերիկյան միջին տարիքը դարձնում են հատկապես խոցելի․
- Կառուցվածքային միայնություն։ ԱՄՆ-ը սոցիալապես ամենամեկուսացված զարգացած երկրներից մեկն է։ Միայնությունը պարզապես տհաճ զգացողություն չէ․ այն բառացիորեն նվազեցնում է հիպոկամպի ծավալը և արագացնում ճանաչողական ծերացումը։
- Քրոնիկ սթրես առանց ելքի։ Ֆինանսական ճնշումը, սոցիալական երաշխիքների պակասը, «աշխատիր կամ պարտվիր» մշակույթը՝ այս ամենը կորտիզոլը պահում է մշտապես բարձր մակարդակի վրա։ Իսկ կորտիզոլը քայքայում է նեյրոնները։
- Դեպրեսիան որպես ֆոնային աղմուկ։ ԱՄՆ-ում միջին տարիքի դեպրեսիան թերի է ախտորոշվում և թերի է բուժվում։ Միևնույն ժամանակ այն ուղղակիորեն կապված է ճանաչողական գործառույթների արագացված անկման հետ։
- Կենսակերպ։ Ուլտրամշակված սնունդը, նստակյաց աշխատանքը, քնի պակասը՝ այս գործոնները միասին ավելի ծանր հարված են հասցնում ուղեղին, քան առանձին-առանձին։
Ինչու է սա կարևոր IQ-ի և ճանաչողական առողջության համար
Շատերն ինտելեկտը պատկերացնում են որպես մի բան, որը հաստատուն է՝ տրվել է ծննդից և վերջ։ Բայց ժամանակակից նեյրոգիտությունը համոզիչ կերպով ցույց է տալիս․ ճանաչողական պաշարը կարելի է մեծացնել և պաշտպանել, կամ՝ քայքայել։ Միջին տարիքը պարզապես «կյանքի միջինը» չէ։ Սա այն շրջանն է, երբ դրվում է հիմքը, թե ինչպիսին կլինի ձեր ուղեղը 70 և 80 տարեկանում։
Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ միջին տարիքում բարձր սոցիալական կապեր ունեցող մարդկանց մոտ ծերության ժամանակ դեմենցիայի ռիսկը միջինում 26%-ով ցածր է։ Իսկ նրանք, ովքեր 45–55 տարեկանում տառապել են քրոնիկ դեպրեսիայից, ավելի ուշ երկու անգամ ավելի հաճախ են բախվում ճանաչողական անկման։
Ինչ կարելի է անել հենց հիմա
Լավ նորությունն այն է, որ ուղեղը ենթակա է մարզման և պաշտպանության նույնիսկ ժամանակակից սթրեսի պայմաններում։ Ահա թե ինչ է ասում գիտությունը․
- Սոցիալական կապերը շքեղություն չեն, այլ դեղամիջոց։ Այլ մարդկանց հետ կանոնավոր կենդանի շփումը նվազեցնում է ուղեղի բորբոքման մակարդակը և պահպանում նեյրոպլաստիկությունը։ Նույնիսկ օրական մեկ խորքային զրույցն ունի չափելի ազդեցություն։
- Սթրեսը վերահսկեք համակարգված ձևով։ Մեդիտացիան, ֆիզիկական վարժությունները, քնի ռեժիմը ոչ թե նորաձև խորհուրդներ են, այլ կորտիզոլի նվազեցման կլինիկորեն հաստատված գործիքներ։
- Ճանաչողական ծանրաբեռնվածություն։ Սովորեք նոր բան՝ լեզու, գործիք, հմտություն։ Միջին տարիքում ուղեղը դեռ բավականաչափ պլաստիկ է՝ նոր նեյրոնային կապեր կառուցելու համար։
- Ուշադրություն դարձրեք տագնապին և դեպրեսիային։ Մի՛ «դիմացեք»։ Դիմեք օգնության՝ սա ուղեղի առողջության ուղիղ ներդրում է։
- Սնունդ և քուն։ Միջերկրածովյան սննդակարգը և 7–9 ժամ քունը երկու գործոն են, որոնց ազդեցությունը ճանաչողական ծերացման վրա առավել լավ է ապացուցված։
Եզրակացություն․ միջին տարիքը որոշում է ամեն ինչ
Եթե կարծում եք, որ ուղեղի մասին պետք է անհանգստանալ «երբ ծերանամ», ապա սա հենց այն ծուղակն է, որը նկարագրում է նոր հետազոտությունը։ Այն, ինչ տեղի է ունենում ձեր ուղեղի հետ 40–55 տարեկանում, որոշում է նրա վիճակը 75-ում։ Ամերիկյան օրինակը ցույց է տալիս․ համակարգային գործոնները՝ միայնությունը, սթրեսը, դեպրեսիան, կարող են քայքայել մի ամբողջ սերնդի ճանաչողական առողջությունը։ Բայց անհատական որոշումները դեռ գործում են։ Միջին տարիքը դատավճիռ չէ։ Սա ընտրության կետ է։