Bağırsağınız Alzheimer riskini artıran bir molekul istehsal edir

İçinizdə beyninizi məhv edə biləcək bir fabrik yaşayır

Təsəvvür edin ki, bağırsağınızın dərinliklərində elə indi Alzheimer xəstəliyi riskinizi yavaş-yavaş artıran bir maddə istehsal olunur. Pis genetika səbəbindən yox, travma üzündən yox — sadəcə müəyyən bakteriyalar öz işini gördüyü üçün. Alimlər məhz bunu aşkar ediblər və bu, dünyada ən qorxulu neyrodegenerativ xəstəliyin mənşəyi barədə düşündüklərimizi dəyişir.

Yeni tədqiqat imidazolpropionat (ImP) adlı birləşməni — bəzi bağırsaq bakteriyalarının histidin amin turşusunu emal edərkən istehsal etdiyi kimyəvi maddəni — Alzheimer xəstəliyinin artmış riski ilə əlaqələndirib. Söhbət sadəcə kağız üzərində korrelyasiyadan getmir: qanında ImP səviyyəsi daha yüksək olan insanlarda alimlər tau zülalının və amiloid lövhəciklərinin daha çox toplandığını aşkar ediblər — bunlar Alzheimer xəstəliyinin iki əsas molekulyar günahkarıdır.

ImP nədir və haradan yaranır?

ImP bağırsaq mikroblarının metabolizminin yan məhsuludur. Müəyyən bakteriyalar histidini (ətdə, balıqda və süd məhsullarında olan amin turşusunu) parçaladıqda imidazolpropionat istehsal edirlər. Bu birləşmə qana sorulur, sonra isə — əsas məqam da budur — qan-beyin baryerini keçir və beyinə daxil olur.

Orada ImP, görünür, hüceyrələrin normal siqnal yollarını pozur. Heyvanlar üzərində aparılan təcrübələrdə o, zəhərli tau zülalının yığılmasını gücləndirib və amiloid lövhəciklərinin yaranmasına kömək edib — Alzheimer xəstəliyi zamanı beyni sözün həqiqi mənasında tıxayan məhz bu strukturlardır. Sadə desək, bağırsağınız beyinə onun heç gözləmədiyi molekulyar «göndərişlər» yollaya bilər.

Niyə bu məhz indi vacibdir?

Alzheimer xəstəliyi onilliklər boyu alimləri çıxılmaz vəziyyətdə qoyub. Tədqiqatlara nəhəng sərmayələr yatırılmasına baxmayaraq, birbaşa beyində amiloid və tauya yönəlmiş yanaşmaların çoxu məhdud nəticə verib. Problemin mənbəyinin başda deyil, bağırsaqda olması ideyası müalicə və profilaktika üçün tamamilə yeni bir cəbhə açır.

Bu həm də «bağırsaq — beyin» oxunun niyə neyrobioloqların diqqətini getdikcə daha çox cəlb etdiyini izah edir. Biz artıq bilirik ki, bağırsaq bakteriyaları əhval-ruhiyyəyə, təşvişə və koqnitiv funksiyalara təsir edir. İndi isə məlum olur ki, onlar onilliklər sonra demensiya şəklində üzə çıxacaq patoloji prosesləri başlada bilərlər.

Kimlər risk qrupundadır?

Hələlik konkret fərdi risklərdən danışmaq tezdir, lakin tədqiqat ImP səviyyəsinin yüksəlməsinə kömək edə biləcək bir neçə amili göstərir:

  • Histidinlə zəngin qidalanma: qırmızı ət, tuna, donuz əti və bəzi süd məhsulları bakteriyalara ImP istehsalı üçün çoxlu «xammal» verir.
  • Mikrobiom balansının pozulması: histidini fəal şəkildə ImP-yə çevirən bakteriyaların üstünlük təşkil etməsi bu birləşmənin ümumi səviyyəsini artırır.
  • Bağırsağın xroniki iltihabı: ImP-nin qan dövranına sorulmasını gücləndirə bilər.
  • Yaş: mikrobiomun tərkibi illər keçdikcə dəyişir və yaşlı insanlarda ImP istehsal edən bakteriyalara daha tez-tez rast gəlinir.

Artıq indi nə etmək olar?

Elm hələ qəti tövsiyələr verməyib, lakin tədqiqatın məntiqi bir neçə ağlabatan addımı göstərir:

  • Qidalanmanızı müxtəlifləşdirin. Liflə və fermentləşdirilmiş məhsullarla (kefir, kimçi, turşu kələm) zəngin pəhriz mikrobiom müxtəlifliyini dəstəkləyir və «zərərli» bakteriyaların üstünlüyünü azaldır.
  • Qırmızı ət istehlakını azaldın. Ətin özü zərərli olduğuna görə yox, ImP istehsalı üçün əsas substrat olan histidinlə zəngin olduğuna görə.
  • Bağırsaq sağlamlığını izləyin. Xroniki həzm problemləri mikrobiomun vəziyyətini yoxlamaq üçün siqnaldır.
  • Fiziki aktivlik. Müntəzəm məşq bağırsaq bakteriyalarının tərkibini yaxşılaşdırır — bu, onlarla tədqiqatda göstərilib.

Böyük mənzərə: demensiyaya qarşı mübarizədə bağırsaq yeni cəbhə kimi

Bu kəşfin ən həyəcanverici tərəfi onun terapevtik potensialıdır. Əgər ImP həqiqətən sadəcə xəstəliyin markeri deyil, səbəb amilidirsə, onda simptomlar yaranmazdan xeyli əvvəl müdaxilə etmək imkanı yaranır: probiotiklər, pəhriz və ya bağırsaqda ImP sintezini bloklayan preparatlar vasitəsilə.

Bu, beyində artıq formalaşmış lövhəcikləri «təmizləmək» cəhdləri ilə müqayisədə prinsipcə fərqli yanaşmadır. Təhlükəli molekulun daxil olmasının qarşısını almaq, sonradan onun nəticələri ilə mübarizə aparmaqdan qat-qat asandır.

Alzheimer xəstəliyi həmişə beynin sirri kimi görünürdü. İndi isə aydın olur ki, cavab xeyli aşağıda — bağırsağınızda yaşayan trilyonlarla mikroorqanizmdə gizlənə bilər və onlar, bəlkə də, bütün orqanizminizin koqnitiv gələcəyinin ssenarisini hiss olunmadan yazırlar.