Դեռ չծնված երեխայի ուղեղը կանխատեսում է նրա բառապաշարը

Ձեր երեխան դեռ չի ծնվել, բայց նրա ուղեղն արդեն «որոշում է», թե երկու տարեկանում քանի բառ կիմանա

Պատկերացրեք՝ ապագա մայրը հղիության վեցերորդ ամսում պառկած է ՄՌՏ սարքում։ Ներսում գտնվող երեխան դեռ լիարժեք իմաստով ոչ մի անգամ չի լսել մարդկային խոսք — միայն խլացված ձայներ արգանդի պատերի միջով։ Եվ այնուամենայնիվ, նոր հետազոտության տվյալներով, հենց այս պահին արդեն կարելի է զարմանալի ճշգրտությամբ կանխատեսել, թե որքան հարուստ կլինի այս մարդու բառապաշարը ծնվելուց երկու տարի անց։ Ոչ գեներով, ոչ ընտանիքի եկամտով — այլ ուղեղի մեկ կոնկրետ հատվածի չափով։

Սա գիտական ֆանտաստիկայի է նման։ Բայց դրանք իրական տվյալներ են, որոնք հրապարակել են հետազոտողները՝ հետևելով երեխաների զարգացմանը ներարգանդային շրջանից մինչև վաղ մանկություն։ Եվ դրանք փոխում են մեր պատկերացումը, թե կոնկրետ երբ է սկսվում մարդու մտավոր զարգացումը։

Ինչ են ճշգրիտ հայտնաբերել գիտնականները

Հետազոտական խումբը ՄՌՏ-ով սկանավորել է պտղի ուղեղը մոր արգանդում և չափել այսպես կոչված Վերնիկեի գոտու ծավալը — այն հատվածը, որը մեծահասակների մոտ պատասխանատու է խոսքի ընկալման համար։ Այնուհետև գիտնականները հետևել են երեխաներին ծնվելուց հետո և մոտ երկու տարեկանում գնահատել նրանց բառապաշարը։

Արդյունքը տպավորիչ էր. որքան մեծ էր պտղի Վերնիկեի գոտին, այնքան ավելի շատ բառ էր երեխան իմանում երկու տարի անց։ Այս կապը պահպանվել է նույնիսկ ընտանիքի սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակի, մոր կրթության և միջավայրի այլ գործոնների հաշվառմամբ։

Այլ կերպ ասած՝ ուղեղի լեզվական ներուժը սկսում է ձևավորվել առաջին շնչից շատ առաջ — և դա հնարավոր է չափել։

Ինչու է սա կարևոր ինտելեկտը հասկանալու համար

Բառապաշարը պարզապես սովորած բառերի քանակը չէ։ Դա ընդհանուր ինտելեկտի, ակադեմիական առաջադիմության և նույնիսկ հասուն տարիքում կարիերային հաջողությունների ամենահուսալի կանխատեսիչներից մեկն է։ Երկու տարեկանում հարուստ բառապաշար ունեցող երեխաները, որպես կանոն, դպրոցում ավելի լավ են կարդում, ավելի լավ են հաղթահարում դատողության թեստերը և ավելի հեշտ են յուրացնում նոր գաղափարները։

Այդ պատճառով այն բացահայտումը, որ այս ներուժի հիմքը դրվում է դեռ արգանդում, պարզապես հետաքրքիր փաստ չէ։ Դա հրավեր է վերաիմաստավորելու, թե կոնկրետ որտեղ է սկսվում ուղեղի զարգացման «հնարավորությունների պատուհանը»։

Բայց սա դատավճիռ չէ — սա հուշում է

Այստեղ կարևոր է չընկնել ֆատալիզմի մեջ։ Պտղի Վերնիկեի գոտու չափը մեկնարկային կետ է, ոչ թե վերջնական վճիռ։ Ուղեղը աներևակայելի պլաստիկ է, հատկապես կյանքի առաջին տարիներին։ Միջավայրը, լեզուն, հաղորդակցությունը, բարձրաձայն ընթերցումը — այս ամենը շարունակում է ձևավորել նեյրոնային կապերը ծնվելուց դեռ երկար հետո։

Այն, ինչ այս հետազոտությունն իսկապես փոխում է, այն գիտակցումն է, որ երեխայի զարգացման մասին հոգատարությունը պետք է սկսվի ոչ թե մանկապարտեզից և նույնիսկ ոչ թե ծննդատնից, այլ ավելի վաղ։ Ահա մի քանի եզրակացություն, որոնք բխում են այս տվյալներից.

  • Խոսեք երեխայի հետ դեռ նրա ծնվելուց առաջ։ Պտուղը մոր ձայնը լսում է հղիության մոտավորապես 18-րդ շաբաթից։ Խոսքը, երաժշտությունը, բարձրաձայն ընթերցումը — այս ամենը ստեղծում է ձայնային միջավայր, որը կարող է խթանել ուղեղի լեզվական գոտիների զարգացումը։
  • Հղիության ընթացքում սթրեսը նշանակություն ունի։ Մոր քրոնիկ սթրեսը սթրեսի հորմոնների միջոցով ազդում է պտղի ուղեղի զարգացման վրա։ Անհանգստության նվազեցումը ներդրում է երեխայի նեյրոնային ներուժի մեջ։
  • Մոր սնուցումը կենսականորեն կարևոր է։ Օմեգա-3 ճարպաթթուները, ֆոլաթթուն, երկաթը — այս ամենը բառացիորեն պտղի ուղեղի կառուցանյութն է։
  • Ծնվելուց հետո ժամանակ մի կորցրեք։ Առաջին երեք տարիները ուղեղի առավելագույն պլաստիկության շրջանն են։ Կենդանի խոսակցությունը (ոչ թե էկրանները) խոսքի և ինտելեկտի զարգացման գլխավոր գործիքն է։

Մեծ հարցը՝ բնությո՞ւն, թե՞ դաստիարակություն

Այս հետազոտությունը գեղեցիկ ցույց է տալիս, թե ինչու է «բնություն ընդդեմ դաստիարակության» վեճը վաղուց հնացած։ Վերնիկեի գոտու չափը ձևավորվում է գեների ազդեցությամբ, բայց նաև այն ամենի ազդեցությամբ, ինչ տեղի է ունենում արգանդում՝ սնուցում, հորմոններ, ձայնային միջավայր, մոր առողջություն։ «Բնածին» և «ձեռքբերովի» հասկացությունների միջև սահմանը լղոզվում է դեռ ծնվելուց առաջ։

Ինտելեկտով հետաքրքրվողների համար սա հիշեցում է, որ IQ-ն և կոգնիտիվ ներուժը ստատիկ թվեր չեն, որոնք գենետիկան քարի վրա է փորագրել։ Դրանք դինամիկ բնութագրեր են, որոնց վրա ազդում են բազմաթիվ գործոններ — և դրանցից շատերը ենթակա են շտկման։

Ուղեղն իր պատմությունը սկսում է ավելի վաղ, քան մենք կարծում էինք։ Եվ սա, թերևս, վերջին ժամանակների նեյրոգիտության ամենաոգեշնչող լուրն է։