IQ-ն աշխատանքի հաջողությունը չի կանխատեսում այնպես, ինչպես կարծում էինք
Ինտելեկտի մասին ամենահեղինակավոր միֆը փլվե՞ց
Պատկերացրեք՝ դուք տարիներ եք ծախսել ինտելեկտի թեստերին պատրաստվելու վրա՝ համոզված լինելով, որ բարձր IQ-ն կարիերային հաջողության բանալին է։ Գիտությունը գրեթե հարյուր տարի հենց դա էր պնդում։ Բայց նոր լայնածավալ հետազոտությունը, որն ընդգրկել է 109 000-ից ավելի աշխատակիցների տվյալներ, անսպասելիորեն կասկածի տակ դրեց այս դրույթը։ Պարզվում է՝ ինտելեկտի թեստերը աշխատավայրում արդյունավետությունը կանխատեսում են երկու անգամ ավելի վատ, քան տասնամյակներ շարունակ համարվում էր։
Ի՞նչ են ճշգրիտ պարզել գիտնականները
Հետազոտողները իրականացրել են լայնածավալ մետաանալիզ, այսինքն՝ հավաքել և վերավերլուծել են հարյուրավոր նախորդ հետազոտությունների տվյալները։ Սա մեկ լաբորատորիայում արված փոքր փորձ չէ, այլ հարյուր հազարավոր մարդկանց իրական փորձի համադրություն՝ ամենատարբեր մասնագիտություններում։
Դասական տեսությունը, որը դեռ 1998 թվականին ձևակերպել էին Շմիդտն ու Հանթերը, պնդում էր, որ ընդհանուր ինտելեկտը (g-գործոնը) աշխատանքի արտադրողականության լավագույն առանձին կանխատեսիչն է։ Այս գաղափարը դարձավ կորպորատիվ հավաքագրման, ռազմական ընտրության և անձնակազմի գնահատման համակարգերի հիմքը ամբողջ աշխարհում։ Տասնամյակներ շարունակ HR բաժինները դրան հենվում էին որպես անվիճելի ճշմարտության։
Սակայն նոր վերլուծությունը բացահայտեց լուրջ խնդիր. հին հետազոտություններում համակարգված կերպով կիրառվել են վիճակագրական շտկումներ, որոնք արհեստականորեն ուռճացնում էին IQ թեստերի կանխատեսողական ուժը։ Երբ գիտնականները հանեցին այդ շտկումները և նայեցին «հում» տվյալներին, պատկերը կտրուկ փոխվեց։ Ինտելեկտուալ թեստերի արդյունքների և իրական աշխատանքային արդյունավետության միջև կապը զգալիորեն ավելի համեստ դուրս եկավ։
Ինչո՞ւ է սա այդքան կարևոր և այդքան անհարմար
Այս բացահայտումն անհարմար է միանգամից մի քանի պատճառով։ Նախ՝ այն խարխլում է կորպորատիվ թեստավորման բազմամիլիարդանոց արդյունաբերությունը։ Երկրորդ՝ այն հարց է առաջացնում. իսկ այդ դեպքում աշխատանքի հաջողությունը իրականում ի՞նչն է կանխատեսում։
Հետազոտողները չեն պնդում, թե ինտելեկտն ընդհանրապես կարևոր չէ։ Խելացի մարդիկ իսկապես ավելի արագ են սովորում, ավելի լավ են հաղթահարում նոր խնդիրները և ավելի արդյունավետ են աշխատում բարձր անորոշության պայմաններում։ Բայց «բարձր IQ»-ի և «գերազանց աշխատակցի» միջև եղած տարբերությունը շատ ավելի մեծ է, քան մեզ ներշնչել են։
Հետազոտության հեղինակների կարծիքով, իրական աշխատանքային հաջողության համար շատ ավելի կարևոր են՝
- Բարեխղճությունը — գործը մինչև վերջ հասցնելու, կազմակերպված և հուսալի լինելու հակումը
- Զգացմունքային կայունությունը — սթրեսը հաղթահարելու և կենտրոնացումը չկորցնելու կարողությունը
- Գործնական հմտությունները — տվյալ աշխատանքի համար համապատասխան կոնկրետ կարողությունները
- Մոտիվացիան և ներգրավվածությունը — որքանով է մարդը ցանկանում հենց այս աշխատանքը լավ կատարել
Ի՞նչ է սա նշանակում անձամբ ձեզ համար
Եթե երբևէ զգացել եք, որ IQ թեստը չի արտացոլում ձեր իրական ներուժը, ապա հիմա գիտությունը ձեր կողմն է։ Թեստում բարձր միավորը կարող է բացել դռներ, բայց այն, ինչ տեղի է ունենում այդ դռների հետևում, որոշվում է բոլորովին այլ հատկանիշներով։
Իսկ հակառակը՝ եթե դուք գործատու կամ HR մասնագետ եք, որը կոգնիտիվ թեստերին է ապավինում որպես գլխավոր ֆիլտրի, գուցե ժամանակն է վերանայել գործիքակազմը։
Սա նաև կարևոր ազդակ է հենց IQ թեստավորման հարթակների, այդ թվում՝ կրթականների համար. ինտելեկտի թեստը ինքնաճանաչման արժեքավոր գործիք է, ձեր ուժեղ կողմերն ու աճի գոտիները հասկանալու միջոց։ Բայց այն երբեք չպետք է ընկալվի որպես ձեր հնարավորությունների վերջնական դատավճիռ։
Գործնական եզրակացություններ
- Մի գերագնահատեք IQ-ն որպես կյանքի անցագիր։ Այն չափում է կոգնիտիվ ճկունության որոշակի տեսակ՝ կարևոր, բայց ոչ միակը։
- Ներդրում արեք «փափուկ» որակների մեջ։ Բարեխղճությունը, զգացմունքային ինտելեկտը և հաստատակամությունը հաջողության հզոր կանխատեսիչներ են, որոնք կարելի է զարգացնել։
- Օգտագործեք թեստերը որպես հայելի, ոչ թե որպես որոշում։ Թեստի արդյունքը վերլուծության մեկնակետ է, ոչ թե վերջնական գնահատական։
- Եթե դուք մարդկանց եք աշխատանքի ընդունում — գործընթացում կոգնիտիվ թեստերի հետ հավասար ներառեք գործնական հմտությունների և անձնային գծերի գնահատումը։
Գիտությունը չի ասում, թե խելացի լինելը կարևոր չէ։ Այն ասում է, որ խելացին միայն այն չէ, ինչ ցույց է տալիս թեստը։ Եվ սա, թերևս, հոգեբանության մեջ վերջին երկար ժամանակի ամենահուսադրող լուրն է։