Երաժշտական գործիք 70 տարեկանում․ հիշողության պաշտպանությունը գործում է

Նվագել սովորելու և ուղեղը պահպանելու համար երբեք ուշ չէ

Պատկերացրեք․ դուք 72 տարեկան եք, առաջին անգամ ձեռքն եք վերցնում ուկուլելեն կամ նստում եք դաշնամուրի առաջ։ Սա պարզապես թոշակային հոբբի՞ է թվում։ Իրականում դա կարող է լինել ամենախելացի որոշումներից մեկը, որ երբևէ կընդունեք՝ բառի բուն իմաստով։ Նոր քառամյա հետազոտությունը ցույց տվեց, որ տարեց մարդիկ, ովքեր սկսել էին սովորել նվագել երաժշտական գործիք, հիշողությունն ու ճանաչողական գործառույթները զգալիորեն ավելի լավ էին պահպանում, քան նրանք, ովքեր դա չէին անում։ Եվ սա պարզապես կապակցվածություն չէ․ գիտնականները տեսնում են ուղեղի կառուցվածքի իրական փոփոխություններ։

Ինչ են հստակ բացահայտել գիտնականները

Հետազոտությունն ընդգրկել է 60 տարեկանից բարձր մի քանի հարյուր մեծահասակների։ Մի խումբը չորս տարի սովորել է դաշնամուր նվագել, մյուսը՝ ոչ։ Արդյունքները տպավորիչ էին․ «երաժիշտների» մոտ հիշողության և գործադիր գործառույթների համար վճռորոշ նշանակություն ունեցող ուղեղային հատվածներում գորշ նյութի տարիքային բարակեցումը ավելի դանդաղ էր ընթանում։ Ավելի պարզ ասած՝ նրանց ուղեղը ավելի դանդաղ էր ծերանում։

Սակայն ամենահետաքրքիրը ոչ թե այն է, ինչ տեղի ունեցավ, այլ՝ ինչու։ Գործիք նվագելը ճանաչողական բազմախնդրություն է։ Միաժամանակ աշխատում են տեսողությունը (նոտաները կարդալը), լսողությունը (ձայնի վերահսկումը), շարժողական հմտությունները (ձեռքերի համակարգումը), հիշողությունը (մեղեդիների մտապահումը) և ուշադրությունը (ռիթմի պահպանումը)։ Ուղեղը բառացիորեն ստիպված է իրական ժամանակում միավորել տեղեկատվության մի քանի հոսքեր։ Սա շատ ավելի բարդ է, քան խաչբառ լուծելը կամ նույնիսկ օտար լեզու սովորելը։

Ինչու է սա կարևոր հատկապես ինտելեկտի համար

Ճանաչողական գիտությունների հետազոտողները վաղուց գիտեն, որ ուղեղն ունի նեյրոպլաստիկություն՝ նոր մարտահրավերներին ի պատասխան վերակառուցվելու ունակություն։ Բայց շատերը կարծում են, թե այս հատկությունը որոշակի տարիքից հետո «անջատվում» է։ Նոր տվյալները ուղղակիորեն հերքում են այդ առասպելը։

Հատկապես խոսուն են աշխատանքային հիշողության արդյունքները՝ ճանաչողական կարողությունների այն հատվածի, որն ամենասերտն է կապված IQ-ի ցուցանիշների հետ։ Երաժշտություն սովորող մասնակիցների մոտ աշխատանքային հիշողությունը զգալիորեն ավելի դանդաղ էր վատթարանում։ Ըստ էության, երաժշտական վարժանքը գործում էր որպես վահան ծեր տարիքում ինտելեկտի գլխավոր թշնամիներից մեկի դեմ։

Ուշագրավ է նաև մեկ այլ բան․ ազդեցությունը դրսևորվում էր անկախ նրանից՝ նախկինում մարդն ունեցել է երաժշտական կրթություն, թե ոչ։ Մարդիկ, որոնք երբեք որևէ գործիք չէին նվագել, ստանում էին համադրելի օգուտ նրանց հետ, ովքեր ունեին երաժշտական նվազագույն փորձ։ Սա կործանում է ևս մեկ տարածված համոզմունք՝ թե 70 տարեկանում երաժշտություն «զրոյից» սովորելն արդեն անիմաստ է։

Ինչ է տեղի ունենում ուղեղում նվագելու ընթացքում

Նեյրապատկերման տվյալները ցույց են տալիս, որ երաժիշտները միաժամանակ ակտիվացնում են ուղեղի երկու կիսագնդերը՝ մի երևույթ, որը նեյրոկենսաբանները կոչում են ուժեղացված միջկիսագնդային հաղորդակցություն։ Կորպուս կալլոզումը՝ ձախ և աջ կիսագնդերը միացնող նյարդաթելերի կապոցը, երաժշտությամբ կանոնավոր զբաղվող մարդկանց մոտ զգալիորեն ավելի խիտ է։ Սա բառացիորեն նշանակում է ուղեղի ներսում տեղեկատվության ավելի արագ և արդյունավետ փոխանցում։

Բացի այդ, երաժշտական պրակտիկան խթանում է ուղեղային նեյրոտրոֆիկ գործոնի (BDNF) արտադրությունը՝ սպիտակուցի, որին հաճախ անվանում են «պարարտանյութ նեյրոնների համար»։ BDNF-ը նպաստում է առկա նեյրոնների գոյատևմանը և նոր կապերի աճին։ Հենց դրա նվազումն է կապվում դեպրեսիայի, տագնապի և ճանաչողական անկման հետ։

Գործնական եզրակացություններ․ ինչից սկսել հենց հիմա

  • Ընտրեք հեշտ մեկնարկ ունեցող գործիք։ Ուկուլելե, ուսուցողական հավելվածներով ստեղնաշարային գործիքներ կամ նույնիսկ շրթհարմոնիկա — ձեզ պետք չէ ոչ Steinway, ոչ էլ կոնսերվատորիա։ Գլխավորը գործիքի հետ կանոնավոր շփումն է։
  • Պարապեք օրական առնվազն 20–30 րոպե։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ամենամեծ ճանաչողական ազդեցությունը տալիս է հենց ամենօրյա պրակտիկան, ոչ թե երկար, բայց հազվադեպ սեանսները։
  • Մի հետապնդեք վարպետությունը — հետապնդեք նորությունը։ Ուղեղը առավելագույն խթանում է ստանում, երբ բախվում է անծանոթ խնդիրների։ Պարբերաբար սովորեք նոր ստեղծագործություններ, այլ ոչ թե միայն հղկեք արդեն սովորածը։
  • Համադրեք սա սոցիալական շփման հետ։ Ուսուցչի հետ կամ համույթի կազմում պարապելը ավելացնում է սոցիալական բաղադրիչ, որն ինքնին պաշտպանում է ճանաչողական գործառույթները։
  • Սկսեք հիմա, ոչ թե «երբ ժամանակ լինի»։ Չորս տարվա հետազոտությունը երկար ժամանակահատված է։ Որքան շուտ սկսեք, այնքան մեծ ուղեղային պաշար կհասցնեք կուտակել։

Մեծ պատկերը

Մենք ապրում ենք մի ժամանակաշրջանում, երբ հաբերն ու հավելումները վաճառվում են որպես ուղեղի համար համընդհանուր լուծում։ Բայց ահա պարադոքսը․ ամենաարդյունավետ «նոտրոպ» միջոցներից մեկը գոյություն ունի հազարամյակներ և դեղատոմս չի պահանջում։ Երաժշտությունը պարզապես կյանքի մշակութային զարդարանք չէ։ Դա բարդ ճանաչողական մարզիչ է, որը ստիպում է աշխատել ամբողջ ուղեղը։

Եվ եթե դուք ամբողջ կյանքում հետաձգել եք դաշնամուր կամ կիթառ նվագել սովորելու երազանքը, ապա հենց նոր գիտական հիմնավորում ստացաք այլևս չհետաձգելու համար։ Ձեր ուղեղը 70, 75 կամ 80 տարեկանում դեռ բավականաչափ պլաստիկ է, որպեսզի փոխվի դեպի լավը։ Պետք է միայն ճիշտ խթանը։