Գիտնականները «շտկել» են տագնապը՝ ուղեղում գտնելով փոքրիկ անջատիչ

Բջիջների փոքրիկ խումբ՝ հսկայական իշխանություն ձեր կյանքի վրա

Պատկերացրեք, որ ձեր ողջ սոցիալական տագնապը, անծանոթ մարդկանցից վախը, բոլոր այն պահերը, երբ կարևոր զրույցից առաջ քարանում էիք, վերահսկում է նեյրոնների մի բուռ՝ քորոցի գլխիկի չափ։ Անհավատալի՞ է հնչում։ Հենց սա էլ բացահայտել է գիտնականների նոր խումբը՝ ուսումնասիրելով ամիգդալան՝ ուղեղի խորքում գտնվող փոքր կառուցվածքը, որը վաղուց համարվում է «վախի կենտրոն»։

Հետազոտողները ամիգդալայում հայտնաբերել են մինչ այդ անհայտ նեյրոնների պոպուլյացիա, որը, ըստ ամենայնի, տագնապի և սոցիալական վարքի գլխավոր դիրիժորն է։ Երբ այս նեյրոնները ճիշտ են աշխատում, մարդը հանգիստ է և բաց է շփման համար։ Երբ ինչ-որ բան խափանվում է, տագնապը գերիշխում է։ Եվ ամենահետաքրքիրը՝ գիտնականներին հաջողվել է վերականգնել այս շղթայի բնականոն աշխատանքը և բառացիորեն հետ շրջել տագնապային վարքը։

Ինչու ամիգդալան պարզապես «վախի կոճակ» չէ

Երկար ժամանակ նեյրոգիտությունը ամիգդալան նկարագրում էր որպես պարզ ազդանշանային համակարգ․ տեսար վտանգը՝ մարմինը լարվեց, սիրտը սկսեց արագ բաբախել, ուղեղը գոռաց՝ «փախիր»։ Բայց իրականությունը շատ ավելի բարդ է։ Այս կառուցվածքը բաղկացած է տասնյակ տարբեր տեսակի բջիջներից, և յուրաքանչյուրն ունի իր դերը։ Նոր բացահայտումը ցույց է տալիս, որ դրանց մեջ կա մի հատուկ խումբ, որը ոչ միայն արձագանքում է վտանգին, այլև կարգավորում է տագնապի և հանգստության միջև հավասարակշռությունը սոցիալական իրավիճակներում։

Երբ գիտնականները արհեստականորեն վերականգնեցին այս նեյրոնների ակտիվությունը տագնապային վարք դրսևորող փորձարարական կենդանիների մոտ, նրանք նկատելիորեն ավելի հանգիստ էին դառնում և ավելի հեշտ էին շփվում իրենց նմանների հետ։ Սա պարզապես «հանգստացում» չէ, այլ բնական սոցիալական գործառույթի լիարժեք վերադարձ։

Ի՞նչ է սա նշանակում տագնապային խանգարումներ ունեցող մարդկանց համար

Աշխարհում մոտ 300 միլիոն մարդ ապրում է տագնապային խանգարումներով։ Սա հոգեկան խանգարումների ամենատարածված կատեգորիան է։ Եվ չնայած տասնամյակների հետազոտություններին, բուժման ներկայիս մեթոդները՝ հակադեպրեսանտներ, բենզոդիազեպիններ, կոգնիտիվ-վարքային թերապիա, բոլորին չեն օգնում։ Հիվանդների մի մասը ընդհանրապես չի արձագանքում ստանդարտ սխեմաներին։

Կոնկրետ նեյրոնային անջատիչի հայտնաբերումը սկզբունքորեն նոր ուղի է բացում՝ կետային ազդեցություն կոնկրետ շղթայի վրա, այլ ոչ թե ամբողջ ուղեղի մշուշոտ «հանգստացում»։ Դա նույն տարբերությունն է, ինչ այրված ապահովիչը փոխելու և ամբողջ տունը հոսանքազրկելու միջև։

Կապը ինտելեկտի հետ․ տագնապը բառացիորեն գողանում է ձեր IQ-ն

Ահա թե ինչն է հատկապես կարևոր ինտելեկտով հետաքրքրվող լսարանի համար․ տագնապը կոգնիտիվ ռեսուրսների ամենահզոր «գողերից» մեկն է։ Երբ ամիգդալան գտնվում է մարտական պատրաստության ռեժիմում, նախաճակատային կեղևը՝ այն հատվածը, որը պատասխանատու է տրամաբանության, պլանավորման և աշխատանքային հիշողության համար, փաստացի անջատվում է առաջնահերթ խնդիրներից։

Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ քրոնիկ տագնապը կարող է սթրեսային իրավիճակներում արդյունավետ IQ-ն նվազեցնել 10–15 կետով։ Դուք կարող եք լինել փայլուն վերլուծաբան, բայց կարևոր հարցազրույցի կամ քննության ժամանակ տագնապը բառացիորեն «գողանում է» ձեր ուղեղի ռեսուրսները հենց այն պահին, երբ դրանք ամենից շատ են պետք։

Ինչ կարելի է անել հենց հիմա

Քանի դեռ այս բացահայտման հիման վրա բուժման նոր մեթոդները դեռ մշակվում են, կան մի քանի ռազմավարություններ, որոնք արդեն հիմա օգնում են «վերագործարկել» ամիգդալան․

  • Դանդաղ դիաֆրագմային շնչառություն։ 4 վայրկյան ներշնչում, 6 վայրկյան արտաշնչում․ այս ռիթմը անմիջապես ակտիվացնում է պարասիմպաթիկ համակարգը և նվազեցնում ամիգդալայի ակտիվությունը արդեն 2–3 րոպեում։
  • Կանոնավոր աերոբիկ ծանրաբեռնվածություն։ Վազք, լող, հեծանիվ․ ֆիզիկական ակտիվությունը խթանում է նոր նեյրոնների աճը հատկապես այն գոտիներում, որոնք կապված են տագնապի կարգավորման հետ։
  • Աստիճանական էքսպոզիցիա։ Այն բանի փոքր, վերահսկվող «դոզաները», ինչն անհանգստացնում է ձեզ, բառացիորեն վերածրագրավորում են ամիգդալայի արձագանքը․ սա ժողովրդական իմաստություն չէ, այլ նեյրոկենսաբանություն։
  • Քունը՝ որպես դեղամիջոց։ Նույնիսկ մեկ գիշեր վատ քունը բարձրացնում է ամիգդալայի ռեակտիվությունը 60%-ով։ Լավ քունը շքեղություն չէ, դա ձեր ուղեղի տեխնիկական սպասարկումն է։
  • Սոցիալական շփում։ Պարադոքսն այն է, որ հենց այն, ինչից խուսափում է տագնապային մարդը՝ շփումը, նվազեցնում է սթրեսային նեյրոնային շղթաների ակտիվությունը։ Վստահելի շփման ժամանակ արտազատվող օքսիտոցինը հանգստացնում է ամիգդալան։

Մեծ պատկերը․ ուղեղը կարելի է շտկել

Այս բացահայտման ամենաոգեշնչող կողմը ոչ թե կոնկրետ նեյրոնային մեխանիզմն է, այլ ընդհանուր սկզբունքը։ Ուղեղը ստատիկ չէ։ Տագնապը բնավորության գիծ չէ և դատավճիռ էլ չէ։ Դա կոնկրետ խափանում է կոնկրետ սխեմայում, որը կարելի է հայտնաբերել, ուսումնասիրել և ուղղել։ Նեյրոգիտությունը շարժվում է դեպի ուղեղի կետային «վերանորոգման» դարաշրջան, և դա փոխում է այն ամենը, ինչ մտածում էինք մարդկային ներուժի սահմանների մասին։

Հետևեք այս թեմայի զարգացմանը։ Առաջիկա հինգ տարիները խոստանում են լինել հեղափոխական։