Beyin hər şeyi eyni anda etmək üçün fiziki olaraq yenidən qurulur

Siz eyni anda bir neçə işi görə bilmirsiniz — hələ öyrənənə qədər

İnsanların çoxu eyni anda bir neçə işi görə bildiyinə inanır. İnsanların çoxu yanılır. Onilliklər boyu neyroelm bizə eyni şeyi deyir: çoxşaxəlilik adlandırdığımız şey sadəcə tapşırıqlar arasında sürətli keçiddir. Hər dəfə keçid etdikdə siz idrak baxımından bir bədəl ödəyirsiniz. Diqqət dağılır, səhvlərin sayı artır, səmərəlilik azalır. Multitasking illüziya sayılırdı.

Lakin yeni araşdırma bu mənzərəni tamamilə dəyişir. Məlum olur ki, beyni sözün əsl mənasında fiziki olaraq yenidən qurmaq mümkündür — elə ki, bir neçə informasiya axınının həqiqi paralel emalı mümkün olsun. Bunun açarı xüsusi istedad deyil, məqsədyönlü məşqdir.

Alimlər dəqiq nə aşkar etdilər

Tədqiqatçılar eyni vaxtda iki mürəkkəb tapşırığın yerinə yetirilməsi üzrə intensiv məşq keçmiş insanları öyrənirdilər. Nəticələr hətta işin müəllifləri üçün də gözlənilməz oldu: kifayət qədər təcrübədən sonra iştirakçıların beyni hər iki tapşırığı ardıcıl deyil, paralel şəkildə emal etməyə başladı.

Beyin skanları göstərdi ki, yeni başlayanlarda hər iki tapşırıq eyni neyron şəbəkələrini aktivləşdirirdi — onlar eyni resurslar uğrunda rəqabət aparırdı, performans itkisi də bundan yaranırdı. Lakin təcrübəli iştirakçılarda mənzərə dəyişdi: beyin fiziki olaraq yenidən təşkil olundu və hər tapşırıq üçün demək olar ki, üst-üstə düşməyən ayrıca neyron yollar ayırdı. İki tapşırıq bir-birinə mane olmağı dayandırdı.

Bu, metafora və ya marketinq termini deyil. Söhbət neyron şəbəkələrində real struktur və funksional dəyişikliklərdən gedir — neyrobioloqlar bunu təcrübədən asılı neyroplastiklik adlandırırlar. Beyin sadəcə «daha ağıllı» olmadı — o, başqa cür oldu.

Bu niyə intellekt üçün vacibdir

Ənənəvi olaraq hesab olunurdu ki, ikiqat tapşırığın «dar boğazı» beynin fundamental memarlıq həddidir, doğuşdan verilib və dəyişməzdir. Yeni məlumatlar başqa cür deyir: bu hədd elastikdir. O, standart olaraq mövcuddur, lakin onu irəli çəkmək olar.

Bu, intellektin özü haqqında maraqlı bir sual doğurur. IQ testləri ilə ölçdüyümüz şeylərin bir hissəsi informasiyanın emal sürəti və tutumudur. Əgər məşq bu tutumu fiziki olaraq genişləndirə bilirsə, deməli, intellektin bəzi aspektləri qəbul ediləndən xeyli daha elastikdir. Hər şey genlərlə birdəfəlik müəyyən olunmur.

Daha bir vacib məqam da budur: yenidən təşkilatlanma passiv «inkişaf etdirici» məzmundan və ya təsadüfi məşqlərdən yaranmadı. Bu, insanların mənimsəmək istədiyi məhz həmin tapşırıq kombinasiyası üzrə intensiv, məqsədyönlü məşq tələb etdi. Beyin «ümumilikdə» deyil, konkret tapşırığa uyğun yenidən qurulur.

Bu təcrübə bizə nə öyrədir

Tədqiqatdakı qruplardan biri eyni vaxtda eşitmə və vizual tapşırıqları məşq etdirirdi. Zaman keçdikcə beyin onların hər birini ayrıca, ixtisaslaşmış kanallar vasitəsilə emal etməyi öyrəndi. Bu, niyə təcrübəli musiqiçinin notları oxuyub eyni anda səsi dinləyə bildiyini, yeni başlayanın isə bunu edə bilmədiyini izah edir. Yaxud niyə minlərlə saat təcrübəsi olan hava hərəkəti dispetçeri hazırlıqsız beynin tab gətirməyəcəyi informasiya axınının öhdəsindən gəlir.

Söhbət banal mənada «məşq mükəmməlləşdirir» fikrindən getmir. Söhbət ondan gedir ki, məşq substratı dəyişir — düşüncə orqanının özünü.

Praktik nəticələr: bununla nə etmək olar

  • Düzgün tapşırıq cütlərini seçin. Beyin fərqli sensor kanallardan istifadə edən tapşırıqları (məsələn, eşitmə + görmə) eyni kanalda rəqabət aparan tapşırıqlardan (iki vizual axın) daha yaxşı ayırır.
  • Məhz kombinasiyada məşq edin. Hər tapşırığı ayrıca işləmək kifayət deyil — yenidən təşkilatlanma yalnız hər iki tapşırıq eyni anda birgə məşq ediləndə baş verir.
  • Beynə vaxt verin. Dəyişikliklər bir neçə günə baş vermir. Tədqiqatlarda söhbət həftələr və aylarla davam edən müntəzəm məşqdən gedir.
  • Başlanğıcda özünüzü olduğundan artıq qiymətləndirməyin. Yeni neyron yollar formalaşana qədər mürəkkəb tapşırıqları birləşdirmək cəhdləri hər ikisinin keyfiyyətini azaldır. Bu, bacarıqsızlıq əlaməti deyil, normal mərhələdir.
  • Bundan şüurlu istifadə edin. Əgər işinizdə və ya həyatınızda sizə lazım olan konkret tapşırıq kombinasiyaları varsa, «ümumi multitasking»ə ümid etməkdənsə, onları məqsədyönlü şəkildə məşq etdirmək daha yaxşıdır.

Əsas dərs

Beyin sərt şəkildə müəyyən edilmiş məhdudiyyətləri olan sabit maşın deyil. O, təcrübənin təzyiqi altında yenidən qurulan canlı memarlıqdır. Bu gün idrak tavanı kimi görünən şey sabah sadəcə başlanğıc nöqtəsinə çevrilə bilər.

Və bəlkə də son illərdə neyroelmin bizə dediyi ən ümidverici fikir budur: sizin beyniniz hələ ola biləcəyi şeyə çevrilməyi başa vurmayıb.