Hamiləlik zamanı nadir infeksiyalar autizm riskini üç dəfə artırır

Tibb tarixinin ən böyük araşdırmalarından biri autizmə baxışları dəyişdi

Təsəvvür edin: alimlər onilliklər ərzində 3,7 milyon insanın tibbi qeydlərini araşdırırlar. Belə miqyas hətta elm üçün də nadirdir. Məhz bunu isveçli tədqiqatçılar etdilər və aşkar etdikləri nəticə hətta təcrübəli mütəxəssisləri də təəccübləndirdi: hamiləlik zamanı keçirilən müəyyən infeksiyalar uşaqda autizm spektr pozuntusunun inkişaf riskini üç dəfə artıra bilər.

Söhbət TORCH infeksiyaları adlanan xəstəliklər qrupundan gedir — bu ad əksər insanlar üçün tanış deyil, lakin infeksionistlərə və mama-ginekoloqlara çoxdan məlumdur. Toksoplazmoz, məxmərək, sitomeqalovirus, herpes və bir sıra digər patogenləri birləşdirən təhlükəli cəhət birdir: onlar plasentar baryeri keçərək dölün formalaşmaqda olan beyninə birbaşa təsir göstərə bilirlər.

TORCH infeksiyaları nədir və niyə bu qədər təhlükəlidir?

TORCH qısaltması belə açılır: Toxoplasma (toksoplazma), Other (digər amillər, o cümlədən sifilis və suçiçəyi), Rubella (məxmərək), Cytomegalovirus (sitomeqalovirus) və Herpes simplex (sadə herpes virusu). Onların hər biri neyroinkişaf üçün potensial təhlükədir.

Məsələ ondadır ki, hamiləlik zamanı dölün beyni intensiv qurulma mərhələsində olur. Neyronlar miqrasiya edir, sinapslar formalaşır, neyron şəbəkələri zərgərlik dəqiqliyi ilə qurulur. Bu dövrdə istənilən iltihab və ya infeksiya tikintisi yarımçıq qalmış binaya çırpılan tikinti kranı kimidir. Nəticələr ən gözlənilməz ola bilər.

Yeni araşdırmada ən gözlənilməz məqam infeksiyalarla autizm arasında əlaqənin özü deyil (ayrı-ayrı araşdırmalar buna əvvəllər də işarə edirdi), onun miqyasıdır. Riskin üçqat artması statistik səs-küy deyil, görməzlikdən gəlməsi çətin olan güclü siqnaldır.

Niyə məhz beyin?

Hamiləlik zamanı ananın immun sistemi xüsusi rejimdə işləyir. Dölü rədd etməmək üçün onun aktivliyi qismən “söndürülür”. Bu, orqanizmi bəzi infeksiyalar qarşısında daha həssas edir. Patogen dölə keçdikdə, uşağın öz immun cavabı hələ formalaşmamış olur — və beyin ilk hədəfə çevrilir.

İnfeksiyaya cavab olaraq yaranan iltihabi sitokinlər neyronlarda gen ifadəsini dəyişə, hüceyrələrin miqrasiyasını poza və neyron əlaqələrinin arxitekturasını dəyişdirə bilər. Tədqiqatçıların fikrincə, autizmlə müşahidə olunan əlaqənin əsasında məhz bu mexanizmlər dayana bilər.

Vacib kontekst: bunlar hələ də nadir infeksiyalardır

Təşvişə düşməzdən əvvəl bir vacib qeyd etmək lazımdır. Araşdırma nadir infeksiyalara aiddir. Hamilə qadınların əksəriyyəti onlarla qarşılaşmır. TORCH infeksiyaları gələcək anaların kiçik bir faizində diaqnoz olunur — və hətta bu qrupda da autizm hər uşaqda inkişaf etmir.

Autizm çoxamilli pozuntudur. Genetika, ətraf mühit, beynin inkişafındakı təsadüfi variasiyalar — bunların hamısı rol oynayır. TORCH infeksiyaları mürəkkəb mozaikanın yalnız bir hissəsidir. Lakin məlum oldu ki, bu hissənin çəkisi əvvəl düşünüləndən xeyli böyükdür.

Bu praktikada nə deməkdir?

Əksər insanlar üçün bu araşdırma narahatlıq səbəbi deyil, şüurlu yanaşma üçün əsasdır. Həqiqətən edilə biləcək addımlar bunlardır:

  • Hamiləlikdən əvvəl vaksin olun. Məxmərəyə qarşı etibarlı vaksin mövcuddur. Hamiləlik planlaşdırırsınızsa, immunitetinizin olub-olmadığını yoxlayın.
  • Hamiləlikdən əvvəl və hamiləlik zamanı TORCH üzrə müayinədən keçin. Ginekoloqların əksəriyyəti bu analizləri standart müayinəyə daxil edir, lakin bunu dəqiqləşdirmək yaxşıdır.
  • Gigiyena qaydalarına əməl edin. Toksoplazmoz pişik nəcisindən və kifayət qədər bişməmiş ətdən keçir. Sadə ehtiyat tədbirləri yoluxma riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
  • Hamiləlik zamanı simptomları görməzlikdən gəlməyin. Hətta yüngül narahatlığı belə həkimlə müzakirə etmək lazımdır.

Böyük mənzərə: bu, autizm elmini necə dəyişir?

Onilliklər boyu autizm ətrafındakı mübahisələr genetika üzərində cəmlənmişdi. İndi alimlər getdikcə daha çox əmin olurlar: uşaqlıqdaxili inkişaf mühiti həlledici əhəmiyyət daşıyır. Bu, genetik komponenti inkar etmir — o, olduğu kimi qalır. Lakin ona yeni bir ölçü əlavə edir.

Konkret bioloji mexanizmlərin — iltihab, sitokinlər, neyron miqrasiyasının pozulması — anlaşılması gələcək müdaxilələr üçün nəzəri imkan açır. Əgər infeksiyanın neyroinkişafa necə zərər verdiyini bilsək, bunun qarşısını necə almaq və ya necə kompensasiya etmək barədə düşünə bilərik.

Hələlik bu, uzaq gələcəyin perspektividir. Lakin hər belə araşdırma dövrümüzün ən müəmmalı pozuntularından birini anlamağa doğru atılan daha bir addımdır.