Մեկ նեյրոնային բջիջը ավելի խելացի է, քան մենք կարծում էինք
Ձեր ուղեղը ավելի հզոր է, քան կարծում եք, և սա փոխաբերություն չէ
Պատկերացրեք, որ ամբողջ կյանքում մտածել եք, թե հաշվիչը պարզապես կոճակների հավաքածու է։ Իսկ հետո պարզվել է, որ յուրաքանչյուր կոճակ ինքնուրույն լուծում է դիֆերենցիալ հավասարումներ։ Մոտավորապես սա է տեղի ունեցել նեյրոգիտության մեջ։ Նոր հետազոտությունը ցույց տվեց, որ մարդու ուղեղի ընդամենը մեկ նեյրոնը կարող է կատարել այնպիսի բարդ հաշվարկներ, որոնք գիտնականները նախկինում վերագրում էին միայն ամբողջական նեյրոնային ցանցերին։
Սա պարզապես հետաքրքիր մանրուք չէ։ Սա շրջադարձ է այն ըմբռնման մեջ, թե ինչ է ինտելեկտը և ինչու է մարդկային ուղեղն այդքան եզակի։
Ի՞նչ են հայտնաբերել գիտնականները
Հետազոտողները ուսումնասիրել են կեղևային նեյրոնները՝ գլխուղեղի կեղևի բջիջները, որոնք պատասխանատու են մտածողության, հիշողության, ընկալման և որոշումների կայացման համար։ Երկար ժամանակ ընդունված էր կարծել, որ առանձին նեյրոնը մի տեսակ պարզ անջատիչ է՝ ստացավ ազդանշանը, փոխանցեց առաջ։ Իբր խելացի աշխատանքը տեղի է ունենում միայն այն ժամանակ, երբ միլիարդավոր այդպիսի անջատիչներ միասին են աշխատում։
Բայց պարզվեց, որ դա արմատապես սխալ է։ Գիտնականները հայտնաբերեցին, որ դենդրիտները՝ նեյրոնի ճյուղավորված «ձեռքերը», որոնց միջոցով այն ստանում է մուտքային ազդանշանները, ունակ են ինքնուրույն մշակել տեղեկատվությունը։ Ընդ որում՝ դա անում են ոչ գծային կերպով․ այսինքն՝ պարզապես չեն գումարում ազդանշանները, այլ դրանց վրա կատարում են բարդ տրամաբանական գործողություններ։ Նախկինում համարվում էր, որ դրան ընդունակ են միայն հարյուրավոր բջիջներից կազմված բազմաշերտ նեյրոնային ցանցերը։
Ըստ էության, մեկ նեյրոնը ինքնին փոքր նեյրոնային ցանց է մեծ նեյրոնային ցանցի ներսում։
Ինչու է սա կարևոր ինտելեկտը հասկանալու համար
Եթե ձեր ուղեղի մոտ 86 միլիարդ նեյրոններից յուրաքանչյուրը ունակ է տեղեկատվության նման բարդ մշակման, դա արմատապես փոխում է ամբողջ ուղեղի հաշվարկային հզորության գնահատականը։ Ստացվում է, որ ուղեղը դասական նեյրոգիտության պատկերացումներից անհամեմատ ավելի հզոր գործիք է։
Սա բացատրում է մի բան, որը վաղուց էր գիտնականներին տարակուսանքի մեջ գցում․ ինչո՞ւ է մարդու ուղեղը հաղթահարում այնպիսի խնդիրներ, որոնց համար արհեստական ինտելեկտին անհրաժեշտ են հսկայական հաշվարկային ռեսուրսներ և էներգիա։ Ձեր ուղեղը սպառում է մոտ 20 վատտ՝ ավելի քիչ, քան լամպը։ Միևնույն ժամանակ այն լուծում է խնդիրներ, որոնք անհասանելի են սուպերհամակարգիչներին։
Պատասխանը, թվում է, հենց այստեղ է․ հաշվարկային բարդությունը թաքնված է ոչ միայն նեյրոնների միջև կապերի ճարտարապետության մեջ, այլև հենց բջիջների ներսում։
Ի՞նչ է սա ասում IQ-ի և ճանաչողական ունակությունների մասին
Ավանդաբար գիտնականները ինտելեկտը կապում էին նեյրոնների քանակի, դրանց միջև կապերի խտության կամ ազդանշանների փոխանցման արագության հետ։ Նոր տվյալները այս հավասարմանը ավելացնում են միանգամայն նոր փոփոխական՝ առանձին բջջի ներսում հաշվարկների որակը։
Սա բարձրացնում է հետաքրքրաշարժ հարցեր։ Կարո՞ղ են բարձր IQ ունեցող մարդկանց նեյրոնները բջջային մակարդակում ավելի արդյունավետ հաշվարկել։ Կարո՞ղ են դենդրիտային ճարտարապետության անհատական տարբերությունները բացատրել մարդկանց միջև ճանաչողական ունակությունների տարբերությունների մի մասը։ Առայժմ դրանք հիպոթեզներ են, բայց շատ հիմնավոր։
Բացի այդ, այս հայտնագործությունը մարտահրավեր է նետում այն պարզեցված մոդելներին, որոնց վրա կառուցված է ժամանակակից ԱԻ-ն։ Արհեստական նեյրոնային ցանցերի մեծ մասը նեյրոնը մոդելավորում է հենց որպես պարզ անջատիչ։ Եթե իրական նեյրոնները կարգերով ավելի բարդ են, նշանակում է՝ մենք դեռ շատ հեռու ենք մարդկայինին համադրելի իրական արհեստական ինտելեկտից։
Գործնական եզրակացություններ․ ինչ անել դրա հետ
Առայժմ այս հայտնագործությունը հիմնարար է, և կլինիկական կիրառություններից դեռ հեռու ենք։ Բայց արդեն հիմա դրանից կարելի է անել մի քանի կարևոր եզրակացություն․
- Պահպանեք առանձին նեյրոնները։ Եթե յուրաքանչյուր բջիջ հաշվարկային առումով այդքան արժեքավոր է, ապա նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունները, տոքսինները, քրոնիկական սթրեսը և քնի պակասը բառացիորեն հաշվարկային հզորության կորուստ են։ Ոչ թե վերացական, այլ շատ կոնկրետ։
- Ուղեղի սնուցումը կարևոր է բջջային մակարդակում։ Դենդրիտներին անհրաժեշտ են էներգիա և շինանյութ։ Օմեգա-3-ը, բավարար քունը և ֆիզիկական ակտիվությունը աջակցում են հենց այն բջջային կառուցվածքին, որը դրանք այդքան հզոր է դարձնում։
- Սովորելը փոխում է նեյրոնները ներսից։ Նոր տվյալները հաստատում են․ երբ դուք սովորում եք ինչ-որ բարդ բան, բառացիորեն բարդացնում եք ձեր նեյրոնների հաշվարկային ճարտարապետությունը, ոչ միայն դրանց միջև եղած ցանցը։
- Մի թերագնահատեք ուղեղը։ Ոչ ձեր, ոչ ուրիշի։ Կենսաբանական նեյրոնը շատ ավելի նուրբ ու բարդ դուրս եկավ, քան գիտությունն էր կարծում տասնամյակներ շարունակ։
Եզրակացություն․ մենք նոր ենք սկսում հասկանալ ինքներս մեզ
Այս հայտնագործությունը հիշեցում է այն մասին, թե որքանով է ուղեղը գերազանցում մեր պատկերացումները դրա մասին։ Տասնամյակներ շարունակ գիտնականները կառուցում էին մոդելներ, որոնք, ինչպես պարզվում է, բաց էին թողնում բարդության հսկայական մի շերտ՝ թաքնված ոչ թե բջիջների միջև, այլ դրանց ներսում։
Նրանց համար, ովքեր լրջորեն հետաքրքրվում են ինտելեկտով, սա պետք է լինի միաժամանակ և ոգեշնչող, և սթափեցնող։ Մենք ավելի խելացի ենք, քան կարծում էինք։ Եվ միաժամանակ՝ ինքներս մեզ հասկանում ենք շատ ավելի քիչ, քան թվում էր։