Бир нейрондук клетка биз ойлогондон да акылдуураак
Мээңиз сиз ойлогондон да кубаттуу — жана бул метафора эмес
Элестетиңиз, сиз өмүр бою калькуляторду жөн гана баскычтардын жыйындысы деп ойлоп жүрдүңүз. Анан кийин ар бир баскыч өз алдынча дифференциалдык теңдемелерди чыгарары белгилүү болду. Болжол менен нейроилимде да ушундай болду. Жаңы изилдөө көрсөткөндөй, адам мээсиндеги жалгыз нейрон ушунчалык татаал эсептөөлөрдү аткара алат экен, буга чейин окумуштуулар муну бүтүндөй нейрон тармактарына гана таандык деп эсептешчү.
Бул жөн гана кызыктуу деталь эмес. Бул интеллект деген эмне экенин жана эмне үчүн адам мээси ушунчалык уникалдуу экенин түшүнүүдөгү чоң бурулуш.
Окумуштуулар так эмнени аныкташты
Изилдөөчүлөр кортикалдык нейрондорду — ой жүгүртүү, эс тутум, кабыл алуу жана чечим кабыл алуу үчүн жооп берген мээ кабыгынын клеткаларын — изилдешкен. Узак убакыт бою өзүнчө нейрон жөнөкөй өчүргүч сыяктуу эле деп эсептелип келген: сигнал алды, анан андан ары өткөрдү. Акылдуу иш, имиш, ушундай миллиарддаган өчүргүчтөр чогуу иштегенде гана болот деп саналчу.
Бирок бул түп-тамырынан бери туура эмес экени аныкталды. Окумуштуулар дендриттер — нейрон кирген сигналдарды кабыл алган бутактанган «колдор» — маалыматты өз алдынча иштете аларын аныкташты. Мындан тышкары, алар муну сызыктуу эмес жол менен жасайт: башкача айтканда, сигналдарды жөн гана кошпостон, алардын үстүнөн татаал логикалык операцияларды аткарат. Буга чейин мындайга жүздөгөн клеткадан турган көп катмарлуу нейрон тармактары гана жөндөмдүү деп эсептелчү.
Негизи, бир нейрон өзү чоң нейрон тармагынын ичиндеги кичинекей нейрон тармагы болуп чыгат.
Бул интеллектти түшүнүү үчүн эмне үчүн маанилүү
Эгер мээңиздеги болжол менен 86 миллиард нейрондун ар бири маалыматты ушунчалык татаал иштете алса, бул жалпы мээнин эсептөө кубаттуулугуна болгон бааны түп-тамырынан өзгөртөт. Демек, мээ классикалык нейроилим ойлогондон алда канча кубаттуу курал болуп чыгат.
Бул окумуштууларды көптөн бери таң калтырып келген бир нерсени түшүндүрөт: эмне үчүн адам мээси жасалма интеллектке зор эсептөө ресурстары жана энергия талап кылынган милдеттерди аткара алат? Сиздин мээңиз болжол менен 20 ватт сарптайт — бул лампочканын өзүнөн да аз. Ошол эле учурда ал суперкомпьютерлерге жеткиликсиз болгон милдеттерди чечет.
Жооп, кыязы, дал ушунда жатат: эсептөө татаалдыгы нейрондордун ортосундагы байланыштардын архитектурасында гана эмес, клеткалардын өз ичинде да жашырылган.
Бул IQ жана когнитивдик жөндөмдөр жөнүндө эмнени айтат
Адатта окумуштуулар интеллектти нейрондордун саны, алардын ортосундагы байланыштардын тыгыздыгы же сигнал өткөрүү ылдамдыгы менен байланыштырып келишкен. Жаңы маалыматтар бул теңдемеге таптакыр жаңы өзгөрмөнү кошот: өзүнчө клетканын ичиндеги эсептөөлөрдүн сапаты.
Бул абдан кызыктуу суроолорду жаратат. Жогорку IQ көрсөткүчү бар адамдардын нейрондору клеткалык деңгээлде натыйжалуураак эсептейби? Дендриттик архитектурадагы жеке айырмачылыктар адамдардын когнитивдик жөндөмдөрүндөгү айырманын бир бөлүгүн түшүндүрө алабы? Азырынча бул гипотезалар гана — бирок абдан негиздүү.
Мындан тышкары, бул ачылыш заманбап ЖИ курулган жөнөкөйлөштүрүлгөн моделдерге чакырык таштайт. Көпчүлүк жасалма нейрон тармактары нейронду жөн гана жөнөкөй өчүргүч катары моделдейт. Эгер чыныгы нейрондор мындан бир нече даражага татаалыраак болсо, демек, биз адамдык деңгээлге салыштырмалуу чыныгы жасалма интеллекттен али абдан алыспыз.
Практикалык жыйынтыктар: муну менен эмне кылуу керек
Азырынча бул ачылыш фундаменталдуу мүнөздө — клиникалык колдонууга чейин али алыс. Бирок андан азыр эле бир нече маанилүү жыйынтык чыгарууга болот:
- Ар бир нейронду сактаңыз. Эгер ар бир клетка эсептөө жагынан ушунчалык баалуу болсо, анда нейродегенеративдик оорулар, уулуу заттар, өнөкөт стресс жана уйкунун жетишсиздиги — бул түз маанисинде эсептөө кубаттуулугун жоготуу. Абстракттуу эмес, абдан конкреттүү.
- Мээнин азыктанышы клеткалык деңгээлде маанилүү. Дендриттерге энергия жана курулуш материалы керек. Омега-3, жетиштүү уйку жана физикалык активдүүлүк клеткалардын дал ушундай кубаттуу болушун камсыз кылган түзүлүшүн колдойт.
- Окуу нейрондорду ичинен өзгөртөт. Жаңы маалыматтар тастыктайт: сиз татаал нерсени үйрөнгөндө, нейрондоруңуздун эсептөө архитектурасын түз маанисинде татаалдаштырасыз — алардын ортосундагы тармакты гана эмес.
- Мээни баалабай коюуга болбойт. Өзүңүздүкүн да, башканыкын да. Биологиялык нейрон илим ондогон жылдар бою ойлогондон алда канча татаал болуп чыкты.
Жыйынтык: биз өзүбүздү эми гана түшүнө баштадык
Бул ачылыш мээ ал тууралуу биздин түшүнүктөрдөн канчалык ашып түшөрүн эске салат. Ондогон жылдар бою окумуштуулар моделдерди куруп келишкен, бирок эми белгилүү болгондой, алар татаалдыктын чоң катмарын — клеткалардын ортосунда эмес, алардын ичинде жашырылган катмарын — көз жаздымда калтырып келишкен.
Интеллектке олуттуу кызыккандар үчүн бул бир эле учурда дем берүүчү да, сергитүүчү да болушу керек. Биз ойлогондон да акылдуубуз. Ошол эле учурда — өзүбүздү көрүнгөндөн алда канча аз түшүнөбүз.