Yabanı arılar klassik intellekt testini həll etdi — alimləri ən çox necə həll etdikləri heyrətləndirdi

İntellekt qaydalarını yenidən yazan həşərat

Təsəvvür edin: qarşınızda əvvəllər heç görmədiyiniz bir tapşırıq var. Heç bir ipucu yoxdur, heç bir təlim yoxdur — yalnız beyniniz və problem. Son təcrübədə yabanı arılar məhz belə vəziyyətə düşdü. Onlar sadəcə öhdəsindən gəlmədi. Onlar öz həll üsullarını icad etdilər və tədqiqatçılar bunu əvvəlcədən nəzərdə tutmamışdı. Alimlər öz etiraflarına görə sarsılmışdılar.

Bu, həşəratlar haqqında sadəcə maraqlı bir hekayə deyil. Bu, intellektin nə olduğunu və niyə biz onu bu qədər uzun müddət yalnız böyük beyinlərdə axtardığımızı yenidən düşünməyə vadar edən təcrübədir.

Bu hansı testdir və niyə vacibdir

Söhbət "ipli tapşırıq" adlanan sınağın uyğunlaşdırılmış variantından gedir — bu, ənənəvi olaraq primatların və qarğakimilər fəsiləsinə aid quşların koqnitiv qabiliyyətlərini öyrənmək üçün istifadə olunan klassik insight və problem həlli testidir. Mahiyyət sadədir: mükafata çatmaq üçün (bu halda — şirin nektara) ipi çəkmək və ya qeyri-adi hərəkətlər ardıcıllığını yerinə yetirmək lazımdır.

Yabanı arılara bunu necə etmək lazım olduğunu heç kim öyrətməmişdi. Onlara sadəcə qurğu göstərilmişdi. Və sonra belə oldu: arıların bir hissəsi tapşırığı yalnız başa düşmədi, həm də məqsədə aparan alternativ yol tapdı — eksperimentatorların əvvəlcədən mümkün saymadığı bir üsul. Onlar sözün həqiqi mənasında tapşırığın şərtlərini dolanaraq qeyri-standart həll düşündülər.

Nəticələri Nature jurnalında dərc edən Londonun Queen Mary Universitetinin tədqiqatçıları bunu “spontan ixtira” adlandırdılar — bu davranış əvvəllər yalnız xeyli böyük beyinə malik heyvanlarda müşahidə olunmuşdu.

Küncüt dənəsi boyda beyin — və yenə də

Yabanı arının beynində təxminən bir milyon neyron var. Müqayisə üçün: insanda onların sayı təxminən 86 milyarddır. Buna baxmayaraq, son onilliklərdə aparılan tədqiqatlar ardıcıl olaraq göstərib ki, arılar saya bilir, sifətləri tanıyır, bir-birindən öyrənir və hətta stress şəraitində pessimizmə bənzər bir şey nümayiş etdirirlər.

Ancaq tapşırığın yeni həll yolunu icad etmək tamam başqa səviyyədir. Bu, koqnitiv alimlərin insight düşüncəsi adlandırdığı şeyi tələb edir: vəziyyəti zehində modelləşdirmək, aşkar olanın hüdudlarından çıxmaq və qeyri-standart yol tapmaq bacarığını. Məhz bu düşüncə tipi uzun müddət “ali” heyvanların imtiyazı sayılırdı.

Bu, intellekt — və bizim haqqımızda — nə deyir

Kəşf narahat bir sual doğurur: bəlkə biz intellekti həddən artıq dar çərçivədə müəyyən edirik? Onilliklər boyu elm beyin ölçüsünü, neyronların sayını və neokorteksin mövcudluğunu koqnitiv qabiliyyətlərin əsas göstəriciləri kimi qəbul edib. Yabanı arılar bu meyarların heç birinə uyğun gəlmir — amma onlara “uyğun sayılmayan” tapşırıqları həll edirlər.

Bu, koqnitiv elmlərdəki daha geniş müzakirə ilə səsləşir: intellekt anatomiyaya sərt bağlanmış vahid monolit deyil. O, çox fərqli arxitekturalarda gerçəkləşə bilən funksional qabiliyyətlər toplusudur — istər 86 milyard neyron olsun, istər bir milyon.

İnsan intellektinin ölçülməsi ilə maraqlananlar üçün bu, bir xatırlatmadır: hətta ən yaxşı testlərimiz — IQ, Raven matrisləri, işçi yaddaş testləri — “ağıllı davranış” adlandırıla biləcək şeyin yalnız bir hissəsini ölçür.

Praktik nəticələr

  • Sürəti zəka ilə qarışdırmayın. Yabanı arılar tapşırığı tez həll etmirdi — onlar araşdırır, səhv edir, yenidən cəhd göstərirdilər. Insight nadir hallarda dərhal gəlir.
  • Mühit önəmlidir. Tapşırığı həll etməzdən əvvəl digər fərdləri müşahidə edən arılar daha yaxşı nəticə göstərirdi. Sosial öyrənmə koqnitiv qabiliyyətləri gücləndirir — həm həşəratlarda, həm də insanlarda.
  • Yaradıcı problem həlli məşq olunur. Əgər hətta yabanı arı xüsusi təlim olmadan insight göstərə bilirsə, bu qabiliyyəti məqsədli şəkildə inkişaf etdirsəniz, nəyin mümkün olacağını təsəvvür edin.
  • “Ağıllı” sözünün mənasını yenidən düşünün. İntellekti yalnız standartlaşdırılmış testlərlə qiymətləndirmək fiziki formanı yalnız bir məşqin nəticəsinə görə dəyərləndirməyə bənzəyir.

Nəticə: kiçik beyin, böyük sual

Yabanı arılar yaxın vaxtlarda IQ testi verməyə hazırlaşmır. Amma onların spontan ixtira qabiliyyəti bizə vacib bir şeyi xatırladır: intellekt təkamüldə nə bir dəfə, nə də bir formada yaranıb. O, mühit təzyiqi, sosial qarşılıqlı təsir və yetərli neyron çevikliyi olan yerdə meydana çıxır — kəllə ölçüsündən asılı olmayaraq.

Və bəlkə də məhz bu, öz ağlını anlamaq və inkişaf etdirmək istəyənlər üçün ən maraqlı dərsdir: intellekt düşündüyümüzdən daha az kövrək və daha universaldır.