Аары чымындары классикалык интеллект тестин чечишти — окумуштууларды эң таң калтырганы кантип чечкени болду
Интеллект тууралуу эрежелерди кайра жазып жаткан курт-кумурска
Элестетиңиз: алдыңызда сиз мурда эч качан көрбөгөн тапшырма турат. Эч кандай кыйытма жок, эч кандай үйрөтүү жок — болгону мээңиз жана маселе. Жакында өткөн экспериментте аары чымындары дал ушундай абалга туш болушкан. Алар жөн гана аткарып койгон жок. Алар чечүүнүн өз ыкмасын ойлоп табышты, муну изилдөөчүлөр алдын ала күткөн эмес. Окумуштуулар өздөрүнүн айтымында, катуу таң калышкан.
Бул курт-кумурскалар тууралуу жөн гана кызык окуя эмес. Бул интеллект деген эмне экенин жана эмне үчүн биз аны ушунча убакыт бою чоң мээлерден гана издеп келгенибизди кайра ойлонууга мажбур кылган эксперимент.
Бул кандай тест жана эмне үчүн маанилүү
Сөз «жип менен тапшырма» деп аталган тесттин ылайыкташтырылган түрү жөнүндө болуп жатат — бул инсайтты жана көйгөй чечүүнү текшерген классикалык тест, ал салттуу түрдө приматтардын жана каргалар тукумундагы канаттуулардын когнитивдик жөндөмдөрүн изилдөө үчүн колдонулат. Маңызы жөнөкөй: сыйлыкка жетүү үчүн (бул учурда — таттуу нектарга) жипти тартуу же көнүмүш эмес аракеттердин ырааттуулугун аткаруу керек.
Аары чымындарына муну кантип жасоо керектигин эч ким үйрөткөн эмес. Аларга жөн гана түзүлүштүн өзү көрсөтүлгөн. Анан эмне болду: аарылардын бир бөлүгү тапшырманы түшүнүп эле тим болбостон, максатка жетүүнүн альтернативдүү жолун да тапты — эксперимент жүргүзгөндөр башында мүмкүн деп эсептебеген ыкманы. Алар түз маанисинде тапшырманын шарттарын айланып өтүп, стандарттуу эмес чечим ойлоп табышты.
Nature журналында жыйынтыктарды жарыялаган Лондондогу Куин Мэри университетинин изилдөөчүлөрү муну «стихиялуу ойлоп табуу» деп аташты — мурда мындай жүрүм-турум кыйла чоң мээге ээ жаныбарларда гана байкалган.
Күнжүттүн данындай мээ — ошентсе да
Аары чымынынын мээсинде болжол менен бир миллион нейрон бар. Салыштыруу үчүн: адамда алардын саны болжол менен 86 миллиард. Ошого карабастан, акыркы ондогон жылдардагы изилдөөлөр аарылар санай аларын, жүздөрдү тааный аларын, бири-биринен үйрөнөрүн жана атүгүл стресс шартында пессимизмге окшош нерсени көрсөтөрүн туруктуу түрдө көрсөтүп келди.
Бирок тапшырманы чечүүнүн жаңы жолун ойлоп табуу — бул башка деңгээл. Бул когнитивисттер инсайттык ой жүгүртүү деп атаган нерсени талап кылат: кырдаалды аң-сезимде моделдөө, айкын нерсенин чегинен чыгуу жана стандарттуу эмес жол табуу жөндөмүн. Узак убакыт бою дал ушундай ой жүгүртүү «жогорку» жаныбарлардын артыкчылыгы деп эсептелип келген.
Бул интеллект тууралуу — жана биз тууралуу — эмнени айтат
Бул ачылыш ыңгайсыз суроону көтөрөт: биз интеллектти өтө тар түшүнүп жаткан жокпузбу? Ондогон жылдар бою илим мээнин көлөмүн, нейрондордун санын жана неокортекстин бар экенин когнитивдик жөндөмдөрдүн негизги көрсөткүчтөрү катары колдонуп келген. Аары чымындары бул критерийлердин бирине да туура келбейт — бирок аларга «тийиш эмес» делген тапшырмаларды чече алышат.
Бул когнитивдик илимдердеги кеңири талкуу менен үндөшөт: интеллект — бул анатомияга катуу байланган бир бүтүн монолит эмес. Бул ар түрдүү архитектураларда ишке аша турган функционалдык жөндөмдөрдүн жыйындысы — 86 миллиард нейрон болобу же бир миллион болобу.
Адам интеллектин өлчөөгө кызыккандар үчүн бул маанилүү эскертүү: биздин эң мыкты тесттерибиз да — IQ, Равен матрицалары, жумушчу эс тутум тесттери — «акылдуу жүрүм-турум» деп атала турган нерсенин бир бөлүгүн гана өлчөйт.
Практикалык жыйынтыктар
- Ылдамдыкты акыл менен чаташтырбаңыз. Аары чымындары тапшырманы тез чечкен жок — алар изилдешти, жаңылышты, кайра аракет кылышты. Инсайт сейрек учурда дароо келет.
- Чөйрө маанилүү. Тапшырманы чечерден мурун башка особдорду байкаган аарылар жакшыраак аткарышкан. Коомдук үйрөнүү когнитивдик жөндөмдөрдү күчөтөт — курт-кумурскаларда да, адамдарда да.
- Көйгөйлөрдү чыгармачылык менен чечүү машыгат. Эгер аары чымыны да атайын окутуусуз инсайтка жөндөмдүү болсо, анда бул жөндөмдү өзүңүздө максаттуу өнүктүрсөңүз, эмнеге жетүүгө болорун элестетиңиз.
- «Акылдуу» деген эмнени билдирерин кайра карап чыгыңыз. Интеллектти стандартташтырылган тесттер аркылуу гана баалоо — дене даярдыгын бир эле көнүгүүнүн жыйынтыгы менен баалоого окшош.
Жыйынтык: кичинекей мээ, чоң суроо
Аары чымындары жакын арада IQ тест тапшырайын деп жаткан жок. Бирок алардын стихиялуу ойлоп табууга жөндөмү бизге маанилүү нерсени эске салат: интеллект эволюцияда бир эле жолу жана бир эле формада пайда болгон эмес. Ал чөйрөнүн басымы, социалдык өз ара аракеттенүү жана жетиштүү нейрондук ийкемдүүлүк бар жерде пайда болот — баш сөөгүнүн көлөмүнө карабастан.
Балким, өз акылын түшүнүп, өнүктүргүсү келгендер үчүн эң кызыктуу сабак дал ушундадыр: интеллект биз ойлогондон алда канча туруктуураак жана универсалыраак.